Học thật và bằng cấp

Sau gần 20 năm đi làm thuê, trải qua nhiều công ty, nhiều vị trí và chức vụ, cá nhân tôi nhận thấy các sếp Việt Nam không thích tuyển người lớn tuổi hơn mình và không tuyển người có bằng cấp cao hơn mình vì sợ nhân viên “tinh vi” hơn. Ngoài phong cách quản trị, có lẽ nguyên nhân của quan điểm bất thành văn trên chính là quan niệm sai lầm của họ về học thật và bằng cấp? Hôm nay, tôi xin chia sẻ với các bạn quan điểm của mình về học thật và bằng cấp.

Học tập là học và luyện tập để áp dụng vào thực tế; ngoài ra nó còn có 1 nghĩa khác là làm theo gương tốt. Điều này có nghĩa “học tập” trước hết phải xác định 1 sự việc, tấm gương để ta noi theo. Nhưng thước đo cho sự thành công của học tập chính là việc luyện tập và áp dụng những kiến thức đã học để đạt được 1 kết quả nào đó. Thành công trên thực tiễn chính là thước đo quan trọng nhất cho quá trình học tập.

Bằng cấp là văn bằng, chứng nhận cấp cho người thi đỗ; có nghĩa là giấy chứng nhận sự hoàn thành 1 khóa học nào đó, được cấp bởi trung tâm đã tiến hành đào tạo. Nó chỉ có tác dụng xác nhận học viên đã hoàn thành khóa học mà thôi.

Học thật là tự mình học, không mua bằng, không thuê người học hộ, không dùng mánh lới, chiêu trò ngoài việc học tập để đạt kết quả cao hơn thực lực của mình.

Có nhiều phương pháp học tập như: học từ trường lớp, học từ người đi trước, học từ thực tiễn…. Ưu điểm của việc học từ trường là chúng ta có thể bắt đầu từ khi còn rất trẻ, giúp giảm rủi ro do các sai lầm có thể gặp phải; hơn nữa trường học sẽ dạy có phương pháp, rút ngắn thời gian học tập. Tuy nhiên người học có thể bị lệ thuộc vào chủ ý của người soạn giáo trình, người dạy. Người học cũng dễ đi theo lối mòn do người đi trước vạch sẵn. Ở chiều hướng ngược lại đó là tự học, qua đó người học sẽ học từ thực tế, học từ môi trường xung quanh hoặc tự sáng tạo ra tri thức mới và sau đó ảnh hưởng lên người khác bằng việc đi chia sẻ, quảng bá tri thức đó. Tuy nhiên quá trình này sẽ tốn rất nhiều thời gian và có thể gặp nhiều sai lầm trong quá trình học.

Học vị cao nhất hiện tại là Tiến sỹ và để trở thành Tiến sỹ (sau này có học vị cao hơn là sau Tiến sỹ hoặc Tiến sỹ Khoa học) các nghiên cứu sinh phải tự nghiên cứu và tìm ra 1 lý thuyết mới. Như vậy có thể nói rằng, tự học hay tự nghiên cứu chính xác là cảnh giới học tập cao nhất. Và học vị Tiến sỹ là để tôn vinh những cá nhân đã có thành tích trong việc tự học và nghiên cứu. Trên thực tế, nhiều người có năng lực học tập rất cao, nhưng họ không đi theo con đường học thuật và không đứng ra bảo vệ lý thuyết của mình, những người này không được công nhận là Tiến sỹ nhưng họ là những người có năng lực thật sự.

Có 1 sự thật thú vị là những người tài giỏi nhất, hay những người có sứ mệnh thay đổi thế giới đều sớm từ bỏ ngôi trường mình đang theo học, ví dụ như đó là các trường hợp của Bill Gates hay Mark Zuckerlenberg; họ từ bỏ Harvard để ra xây dựng đế chế Microsoft, Facebook hay 1 số các huấn luyện viên bóng đá thành danh trên thế giới như Alex Ferguson hay Jose Mourinho đều được 1 số trường đại học công nhận là Tiến sỹ danh dự. Như vậy, các học viện về học thuật lớn sẵn sàng công nhận sự đóng góp to lớn cho các cá nhân thành đạt mà trên thực tế họ không cần thiết đã từng bảo vệ thành công học vị cao trong lĩnh vực đó.

Điều đó có nghĩa là những người có sứ mệnh thay đổi thế giới sẵn sàng gạt bỏ những tri thức cũ và tiến đến 1 tri thức mới với sứ mệnh tạo ra 1 chuẩn mực mới. Như vậy rõ ràng “đọc sách không bằng suy ngẫm, học trường không hơn được trường đời” (Immanuel Kant). Việc tự học là quan trọng nhất, nó thể hiện không chỉ thái độ, ý thức của người học. Mà thông qua tự học, họ sẽ rút ra nhiều từ thất bại. Mà học từ thất bại, thường sẽ nhớ lâu hơn học từ thành công.

Như vậy, cá nhân tôi đúc kết lại rằng chúng ta không cần phải quá lo lắng nếu mình sở hữu ít bằng cấp hơn người khác, và nếu có nhiều bằng cấp hơn người khác có lẽ cũng không nên quá tự hào vì chắc gì mình đã giỏi bằng người ta. Chỉ có 1 điều bất biến và quan trọng nhất là phải tạo được môi trường và tư duy học tập suốt đời bởi vì “Bác học không có nghĩa là ngừng học” (Darwin).

TTT